شتاب كنند ، ولى آيه دوم دستور مىدهد كه بر طبق ما انزل اللَّه حكم كند و از پيروى هوا و هوسهاى مردم بر حذر باشد و براى مردم بيان كند كه اگر از اين دستور سرپيچى كنند اين اعراض و سر پيچى ، خود ناشى از فسق آنان و كاشف از اضلال الهى است ، چون خداى تعالى به غير از فاسقان كسى را اضلال نمىكند و خودش فرموده : « يُضِلُّ بِه كَثِيراً وَيَهْدِي بِه كَثِيراً وَما يُضِلُّ بِه إِلَّا الْفاسِقِينَ » « 1 » . پس حاصل آنچه تا اينجا گفتيم اين شد كه آيه مورد بحث به منزله بيانى است براى بعضى از قسمتهاى آيه قبل ، آن قسمتهايى كه احتياج به بيان داشته و آن اين است كه چرا هواپرستان از پيروى آنچه خداى تعالى نازل كرده و به حق هم نازل كرده ( و هيچ نقطه ضعف و باطلى در آن نيست ) روى گردانند ؟ در اين آيه مىفرمايد : علتش اين است كه اين گونه افراد اكثرا فاسق هستند - و خداى تعالى خواسته است به خاطر بعضى از گناهان كه موجب فسق ايشان شده ، ايشان را بگيرد ، و گرفتن خدا همان اضلال ظاهرى است ، پس اينكه فرموده : * ( « وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّه » ) * بطورى كه گفته‌اند ، عطف است بر كلمه « كتاب » در جمله : * ( « وَأَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ » ) * ، و بنا بر اين مناسبتر آن است كه « الف » و « لام » در « الكتاب » اشعارى اشاره وار ، به معناى حدثى داشته باشد كه در اين صورت معناى جمله چنين مىشود : « ما به سوى تو احكامى را نازل كرديم كه بر آنان نوشته بوديم و نيز اين را نازل كرديم كه بين آنان بدانچه خدا نازل كرده حكم كن . . . » . * ( « وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّه إِلَيْكَ » ) * در اين جمله خداى تعالى پيامبرش را مامور كرده به اينكه از فتنه آنان بر حذر باشد و اگر چنين دستورى داده - با اينكه پيامبرش به عصمت خدايى معصوم است - براى اين بوده كه عصمت ، اختيار را از معصوم سلب نمىكند به طورى كه ديگر نتواند راه خطا برود و در نتيجه نشود به او تكليف كرد ، نه ، عصمت چنين اثرى ندارد ، براى اينكه عصمت چيزى از سنخ ملكات علمى است و معلوم است كه علوم و ادراكات هرگز قواى عامله را كه اعضا را به حركت در مىآورد و همچنين اعضايى كه حامل آن ادراكات است را از قدرت يكسان به فعل و ترك در نمىآورد و چنين اثرى ندارد كه قدرت آنها را از فعل يا از ترك سلب كند بلكه صاحب اين ادراكات و اين قوا و اين اعضا هم چنان مختار است و بطور يكسان هم قادر بر فعل است و هم قادر

--> ( 1 ) خداى تعالى با همين مثل بسيارى را گمراه و بسيارى را هدايت مىكند و با اين مثل گمراه نمىكند مگر فاسقان را . « سوره بقره ، آيه 26 » .